Wedyjska koncepcja czasu #18 Atman - Boska...

https://youtu.be/VQ_0oGT3Jj0

Wedyjska koncepcja czasu #18 Atman - Boska Cząstka

Najstarsze hymny Rigweda mówią o Boskości jako o zasadzie ładu wszechświata, zwanej Rta. Rta oznacza kosmiczny porządek: cykle natury, prawa moralne oraz rytm świata. W tej wizji świat nie jest przypadkowy, lecz istnieje w nim harmonia i prawo, które utrzymują wszystko w równowadze. Bogowie wedyjscy, tacy jak Varuna, Indra czy Agni, nie są absolutem samym w sobie. Są raczej manifestacjami tego kosmicznego porządku. W tym sensie Bóg jawi się jako uniwersalne prawo i harmonia, która podtrzymuje świat.

Jednak skoro istnieje jeden kosmiczny porządek, pojawia się pytanie: czy nie stoi za nim jedna głębsza rzeczywistość?
Odpowiedź pojawia się w filozoficznych tekstach zwanych Upaniszady. Według nich za różnorodnością świata stoi Brahman – absolutna rzeczywistość. Brahman to nieskończona rzeczywistość, źródło wszystkiego, co istnieje, a zarazem świadomość i byt. W Upaniszadach czytamy o nim słowa:
„Jest bliżej niż oddech” oraz „jest większy niż wszechświat”.
Oznacza to, że Brahman jest zarówno transcendentny – przekracza świat – jak i immanentny, czyli obecny we wszystkim, co istnieje. Bóg nie jest więc już tylko porządkiem świata, lecz samą istotą istnienia. Skoro Brahman przenika wszystko, musi być również obecny w człowieku. W tradycji wedyjskiej tę najgłębszą rzeczywistość w człowieku nazywa się Atmanem. Atman to najgłębsza jaźń, czysta świadomość – to, co pozostaje niezmienne mimo zmian ciała i umysłu.

Upaniszady wyrażają tę prawdę słynnym zdaniem:
„Tat Tvam Asi” — „Tym jesteś”.

Oznacza to, że Brahman jest kosmiczną rzeczywistością, a Atman jej wewnętrznym doświadczeniem. Z tej nauki wyłania się kompletny porządek:

Kosmos ma boski porządek — Rta.
Ten porządek ma jedno źródło — Brahman.
To źródło obecne jest w świadomości człowieka — Atman.

Brahman jest więc fundamentem całego istnienia – wszystko z niego powstaje i w nim istnieje. Najgłębsza jaźń człowieka ma to samo źródło co absolutna rzeczywistość. Jednocześnie w tradycji wedyjskiej pojawia się jeszcze jedno ważne rozróżnienie. Bóg jako władca i pan świata jest osobowym aspektem boskości, natomiast Prawda Absolutna jest pierwotnym źródłem wszystkich energii. Te dwa aspekty łączą się w jednej rzeczywistości – Brahmanie. Dlatego wedyjska wizja Boga nie ogranicza się do jednego obrazu. Bóg jest jednocześnie kosmicznym porządkiem, absolutnym bytem oraz najgłębszą świadomością przenikającą wszystko. Lecz boska energia - Atman, która tworzy i przenika pozostaje nieskazitelna i czuwająca.

Boska energia przenika cały świat i wszystko, co istnieje. To, co stworzone, jest przeniknięte boską energią i otrzymuje ją w postaci Atmana. Jednak gdy byt stworzony zaczyna działać w świecie materialnym i doświadczać jego skutków, staje się bytem uwarunkowanym. Wedy mówią wtedy o „duszy uwarunkowanej”.
Różnicę między czystą świadomością a duszą doświadczającą skutków działania obrazuje przypowieść ze świętych tekstów zwanych Śruti. Mówi ona o dwóch ptakach siedzących na jednym drzewie. Jeden z nich spożywa owoce drzewa, a drugi jest jedynie świadkiem działania swego towarzysza. W ten sposób zobrazowana została różnica między boską rzeczywistością a duszą, która doświadcza skutków własnych czynów.

Istotą ludzkiego życia jest właśnie to, że ulegamy działaniu i jego skutkom. To sprawia, że znajdujemy się pod wpływem sił natury. Wedy mówią o trzech podstawowych siłach natury i nazywają je gunami. W jednym z tekstów czytamy:

„Naddusza wnika w ciała stworzonych istot, które ulegają wpływowi gun natury materialnej i sprawia, że za pośrednictwem subtelnego umysłu czerpią one przyjemność ze skutków działania tych gun”.

Guny są prawami natury, które kształtują człowieka i wpływają na jego charakter. Są nimi dobroć, pasja oraz ignorancja. Człowiek rozwija się w zależności od swojego rozwoju umysłowego i emocjonalnego. Otrzymuje takie zmysły i zdolności, jakie odpowiadają pragnieniom jego świadomości. O tych trzech siłach mówi także Bhagawadgita w rozmowie pomiędzy księciem Ardżuna a Najwyższą Osobą Boga – Kryszna – która odbywa się na polu walki Kuruksetra.

W tekście tym czytamy:
„Trzy są cechy przynależne naturze: szlachetność, namiętność i mroczność, one wiążą w ciele wiecznego ducha.
Cecha szlachetności, będąc nieskazitelną, dodaje blasku i zdrowia, ona do duszy dodaje szczęście i mądrość.
Cecha namiętności, zrodzona z pragnienia, jest źródłem przywiązania do przedmiotów pożądanych. Ona przyobleka duszę w więzy czynu.
Cecha mroczności z niewiedzy rodzi się i oślepia wszystkie dusze. Ona jest źródłem zamętu, lenistwa i ciemności.
Szlachetność wiedzie ku szczęściu, namiętność nakłania do działania, a mroczność, przyćmiewająca mądrość, prowadzi tylko do szaleństwa”.

Lecz Wedy mówią też, że żywe istoty we wszelkiego rodzaju ciałach to dzieci Boga, gdyż będąc Jego cząstkami, są w posiadaniu cząstki Jego ducha i cząstki Jego świadomości.
Dusza - Atman, rozwija się w warunkach takich jakie siły natury rozwijają się w człowieku, a właściwie, według sił natury jakie człowiek w sobie rozwija według własnych pragnień. Im więcej cech szlachetnych, tym bardziej dusza - Atman kieruje ku wyzwoleniu. A, im więcej mrocznych cech, tym bardziej dusza - Atman zostaje zagłuszony. 

Dlatego Wedy, mówią o dwóch podstawowych siłach w rozwoju człowieka: naturze boskiej i naturze demonicznej.

Człowiek natury boskiej cechuje się między innymi wolnością od strachu, oczyszczeniem życia, poszukiwaniem wiedzy duchowej, dobroczynnością, samokontrolą, mądrością, skromnością, zdolnością wybaczania, hartem ducha, czystością oraz brakiem zazdrości i pragnienia zaszczytów. Osoby rozwijające te cechy zmierzają ku życiu duchowemu i wyzwoleniu.
Każdy kto posiada te cechy i rozwija je jest na ogół człowiekiem pobożnym, transcendentalnym. Transcendentalism, to droga głębokiej przemiany prowadzącej do wyzwolenia z koła narodzin i osiągnięcia niebiańskiego życia.

Natomiast natura demoniczna objawia się w pysze, wyniosłości, złości, zarozumiałości, opryskliwości i ignorancji. Taki sposób życia prowadzi do zniewolenia przez własne pragnienia i niszczy harmonię świata.
Podczas gdy cechy transcendentalne prowadzą do wyzwolenia, to natura demoniczna jest przyczyną niewoli. Nie cechuje te istoty ani czystość, ani właściwe zachowanie, ani prawdomówność oraz odwodzi od wiary twierdząc, że żaden Bóg nie istnieje, a szkodliwość ich zadań odczuwa cały świat, od ludzi i ich tradycje, poprzez zwierzęta aż do przyrody. Powodowani dumą i fałszywym prestiżem rozsławiają nienasyconą żądzę jako styl współczesnego życia, zuchwali, omamieni bogactwem To demoniczne istoty przypisane są nieczystym pracom i przyciągane przez ułudę, która zradza im niepokoje.

W Bhagawadgita czytamy słowa Najwyższej Osoby Boga:
„Zwiedzeni przez fałszywe ego, siłę, dumę, pożądanie i złość, demony stają się zazdrosne o Mnie, Najwyższą Osobę Boga, który przebywam w ich ciałach i ciałach innych, i bluźnią przeciwko prawdziwej religii”. (16.19)
„Takie zazdrosne i szkodliwe, najniższe spośród rodzaju ludzkiego osoby, ciskane są przeze Mnie w ocean egzystencji materialnej, pomiędzy różne demoniczne gatunki życia”. (16.20)
„Rodząc się ciągle pomiędzy demonicznymi gatunkami życia, osoby takie nigdy nie mogą zbliżyć się do mnie i powoli zmierzają w kierunku najpodlejszego typu egzystencji”. (16.21)
A także:
„Trzy bramy wiodą do tego piekła, a są nimi: pożądanie, gniew i chciwość. Każdy rozsądny człowiek powinien uwolnić się od nich, aby ocalić swą duszę od degradacji”.
Nauka ta prowadzi do ważnego wniosku. Człowiek nie jest jedynie istotą materialną. W jego wnętrzu istnieje Atman – czysta świadomość, która ma boskie pochodzenie.
Droga życia polega więc na tym, aby poprzez rozwój wiedzy, samokontroli i szlachetnych cech odkrywać tę głęboką prawdę o sobie. Im bardziej człowiek rozwija w sobie dobroć, mądrość i świadomość, tym bardziej zbliża się do swojej prawdziwej natury. W ten sposób tradycja wedyjska uczy, że poznanie Boga nie polega jedynie na wierze w zewnętrzną rzeczywistość. Jest także procesem odkrywania boskiej świadomości w sobie samym i przywracania harmonii między człowiekiem, światem i absolutną rzeczywistością.
To właśnie ta droga prowadzi od niewiedzy do poznania, od zniewolenia do wolności i od rozproszonego życia ku jedności z najwyższą prawdą istnienia.

Opracowano na podstawie literatury przedmiotu oraz ksiąg: